HEMATOLOJİ

.

TAM KAN SAYIMI

Kan sayımı deyimi ile hemoglabin (Hb), hematokrit (Hct), eritrosit ve lökosit sayısı kastedilir. Kan sayımı kanla ilgili olsun veya olmasın birçok hastalıktan etkilendiği için bu test laboratuarda en sık kullanılan testlerden biridir.

Hemoglobin (Hb)

Hb 4 hem ve 1 globin molekülünden oluşur; eritrositler içinde bulunur ve oksijen ve karbondioksitin taşınmasını sağlar. Eritrositin katı bölümünün yaklaşık 1/3'ü Hb.'dır.

Muayene Maddesi: Kapiller kan.

Normal Değeri:

................ Erkek ........... Kadın gr.
erişkin...... 14.2 -17.40 .... 12.8 -15.9
<12 yaş... 10.9 -14.4 ..... 10.7 -14.3
>12 yaş... 11.4 -16.7 .... 10.4 - 15.4

Hb erişkin erkekde ortalama 16 gm, kadında 14.4 gm.'dır. Hb. g. olarak ve % olarak ifade edilebilir. % 100 Hb. 14.5 gm. Hb'e uymaktadır.

Hematokrit (Hct)

Hematokrit eritrositlerin hacminin tüm kan hacmına olan oranlarının % olarak ifadesidir. Bu test basit olması ve hata kaynaklarının az olması nedeniyle eritrosit ve Hb sayımları¬na göre çok daha güvenilen sonuçlar verir.

Takribi bir hesapla % 1 hematokrit % 0.34 g Hb ve 107.000 eritro¬site tekabül eder.

Muayene Maddesi: Kapiller kan veya tam kan (antikoagülanlı).

Normal Değeri:
Erişkin erkek : % 42 - 52
Erişkin kadın : % 36 - 46
Yeni doğan : % 52 - 60

Eritrosit (Alyuvar)

Eritrositler disk şeklinde, bikonkav, protein ve lipid yapısında olup Hb taşıyan çekirdeksiz hücrelerdir. Kemik iliğinde yapılırlar.

Muayene Maddesi: Kapiller kan.

Normal Değeri:
Erişkin erkek : mm3/4.2 - 5.4 milyon
Erişkin kadın : mm3/3.8 - 5.2 milyon
Yeni doğan : mm3/4.8 - 7.1 milyon

Eritrosit, Hb ve Htc'in Arttığı Durumlar:
1 — Yüksek yerlerde yaşama (dağ hastalığı),
2 — Pick - Wick sendromu,
3 — Siyanozlu kalb hastalıkları,
4 — Kronik akciğer hastalıkları,
5 — Bazı hemoglobinopatiler,
6 — Renal arter darlığı,
7 — Üreter tıkanması,
8 — Hipernet'rom,
9 — Hepatoma,
10 — Serebellar angioblastm, astrosıtoma, glioblastoma,
11 — Uterus fibromu,
12 — Polisitemiya vera,
13 — Deludratasyon diuretik tedavisi, kusml, diyare, yanık, terleme.
14 — Stres polisitemisi.

Eritrosit, Hb ve Htc'in Azaldığı Durumlar:
1 — Akut ve kronik kan kayıpları,
2 — Eritrosit yapım bozuklukları,
3 — Eritrosit yıkımının arttığı durumlar.

Eritrosit İndeksleri:
Eritrosit indeksleri ortalama eritrosit hacmi, Hb miktarı ve Hb konsantrasyonunu ölçmek amacı ile kullanılır. Bu sayede anemilerin mikrositer, normositer veya makrositer, hipokrom, normokrom veya hiperkrom olduğu ortaya çıkarılır. Ancak indeks hesaplanırken basit yöntemlerle elde edilen eritrosit ve Hb sonuçlarının kullanılması, bu yöntemlerdeki yüksek hata paylan nedeniyle iyi sonuç vermez. Oto¬matik sayıcılar ve fotometrik yöntemlerin kullanılmasıyla elde edilen indeksler anlam taşırlar.

Lökosit (Akyuvar)

Lökositler çoğunluğu kemik iliği, lenf bezi ve dalakda yapılan ve en önemli görevi vücudun enfeksiyonlara ve dış etkenlere karşı ko¬runmasını sağlamak olan renksiz çekirdekli hücrelerdir.
Lökosit Formülü: Bu formül perifer kanı yaymasında nötrofil, eozinofil, bazofil, lenfosit ve monositler sayılarak yapılır. Genellikle 200 hücre sayılır ve bundan mutlak sayı ve oranlar hesaplanır. Peri-ferde az hücre bulunması halinde daha az sayıdaki hücre sayılarak yüzdeleri hesaplanır. Bazı hastalıklarda beyaz serinin genç hücreleri de formülde görülür.

Muayene Maddesi: Kapiller kan.
Muayene Maddesi: Kapiller kan.
Tüm Lökosit 7000 4000 10000
Çomak Çek. Nötrofil • 1 - 10 520 40 1000
Parçalı Çek. Nötrofil 25- 65 3000 1100 6050
Eozinofil 0,3- 5 150 0 700
Bazofil 0.6- 1.8 30 0 150
Lenfosit 20 - 53 2500 1500 4000
Monosit 2.4- 11.8 430 200 950

Nötrofil Lökositlerin Arttığı Durumlar :
1 — Akut iltihaplar, lokal iltihaplar, sepsis,
2 — Akciğer infarktı,
3 — Akut myokard infarktı,
4 — Yanık,
5 — Kanama,
6 — Diabet ketoasidozu,
7 — Akut böbrek yetmezliği,
8 — Zehirlenme,
9 — Myeloproliferatif hastalıklar,

10 — Dehidratasyon,
11 — Habis tümörler, bazı lösemiler,
12 — Fulminan hepatit,
13 — Eklampsi,
14 — Travma,
15 — Gut,
16 — Kollagen doku hastalıkları: dermatomyozit, periarteritis nodoza, sistemik lupus eritematozus, romatoid artrit.

Ayrıca fenasetin, adrenalin, digital alınması.
Nötrofil Lökositlerin Azaldığı Durumlar:
1 — Radyoterapi ve kemoterapi,
2 — Aplastik anemi,
3 — Alösemili ve sublösemili lösemiler,
4 — Hipersplerizm,
5 — Myeloskleroz,
6 — Myelofitizik anemiler,
7 — Agranülositoz,
8 — Anaflaktik şok,
9 — Hipotiroidi,

10 — Paroksismal gece hemoglobinürisi,
11 — Demir eksikliği anemisi,
12 — Hipopituitarizm,
13 — Viral ve bazı bakteriyel infeksiyonlar : tifo, paratifo, Bruselloz, Kala Azar, kızamık, hepatit, miliyer tüberküloz.

Ayrıca antiepileptik, oral antidiyabetik, analjezik antitiroid ilaçlar, bazı antibiyotik ve tranklizan alınması.
Eozinofil Lökositlerin Arttığı Durumlar :
1 — Allerji,
2 — Parazitozlar,
3 — Bazı deri hastalıkları,
4 — Bronş astması,
5 — Periarteritis nodoza,
6 — Eozinofilik lösemi,
7 — Loeffler sendromu,
8 — Eozinofilik fasiitis,
9 — Bazı habis tümörler,
10 — Splenektomi sonrası,
11 — Addison,
12 — Kore,
13 — Eritema multiforme,
14 — Tropik eozinofili.
Eozinofil Lökositlerin Azaldığı Durumlar :
1 — Stres,
2 — Cushing hastalığı,
3 — Akromegali,
4 — Aplastik anemi,
5 — Sistemik lupus eritematozus.
Ayrıca kortikosteroid, adrenalin, efedrin ve insulin kullanılması. Bazofil Lökositlerin Arttığı Durumlar :
1 — Hemolitik anemiler,
2 — Hipotiroidi,
3 — Kronik myeloid lösemi,
4 — Myeloskleroz,
5 — Polisitemia vera,
6 — Aşırı duyarlılık reaksiyonları.
Bazofil Lökositlerin Azaldığı Durumlar :
1 — Akut anemi,
2 — Doku nekrozu,
3 — Allerji,
4 — Hipertiroidi,
5 — Cushing hastalığı,
6 — Akut myokard infarktüsü,
7 — Lökomoid reaksiyonlar,
Ayrıca kortikosteroid kullanılması. Lenfositlerin Arttığı Durumlar. 1— Akut infeksiyonlar,
2 — Kronik infeksiyonlar: tüberküloz, Bruselloz, sifilis, tifo, boğ-
maca, akut viral hepatit, infeksiyöz mononükleoz, influenza.
3 — Kronik lenfoid lösemi,
4 — Waldenstörn makroglobulinemisi,
5 — Sezary sendromu,
6 — Hipertiroidi,
7 — Addison hastalığı,
8 — Hipopituitarizm,
9 — Myastenia gravis, 10 — Multipl myelom.
Lenfositlerin Azaldığı Durumlar :
1 — Üremi,
2 — Sistemik lupus eritamatozus,
3 — Hodgkin hastalığı,
4 — Miliyer tüberküloz,
5 — İmmun yetmezlik sendromları,
6 — Radyoterapi ve kemoterapi,
7 — Cushing hastalığı.
Ayrıca kortikosteroid alınması. Monositlerin Arttığı Durumlar :
1 — Tüberküloz,
2 — Bruselloz,
3 — Tifo,
4 — İnfeksiyöz mononükleoz,
5 — Bakterili endokardit,
6 — Sıtma,
7 — Kala Azar,
8 — Tifüs,
9 — Hodgkin hastalığı, nodüler kistiosilik lenfoma,
10 Akut monositer, myelomonositer lösemiler,
11 Kollagen doku hastalıkları,
12 Hipertroidi,
13 Kolitis ülseroza ve Crohn hastalığı.

Trombosit

Trombositler, 2 - 5/A çapında yuvarlak veya oval biçimde olup megakaryositlerin parçalanması ile ortaya çıkarlar. Trombosit sayısı 70.000'in altına inince kanama riski yükselir.

Muayene Maddesi:
Tam kan (EDTA'lı) veya kapiller kan. (silikonlu tüpe alınmalı).

Normal Değeri: mm3/150.000 - 400.000.

Arttığı Durumlar:
I. Trombositoz (mm3/400.000 - 800.000).
1 — Kanama sonrası,
2 — Cerrahi girişimler,
3 — Splenektomi,
4 — Demir eksikliği,
5 — Kronik iltihabi hastalıklar,
6 — Karsinomlar ve hodgkin hastalığı.
II. Trombositemi (mm3/ > 800.000).
1 — Polisitemiya vera,
2 — Myeloskleroz,
3 — Kronik myeloid lösemi,
4 — Esansiyel trombositemi.
Azaldığı Durumlar: I. Yapım eksikliği:
1 — Kemik iliğinin kimyasal maddeler, radyasyon ve infeksiyon sebebiyle zarar görmesi,
2 — Edinsel veya konjenital kemik iliği yetmezliği (Fanconi
sendromu, amegakaryositoz, Wiskott - Aldmich sendromu, May-Hegglin anomalisi),
3 — Kemik iliği infiltrasyonu (tümör, lösemi, lenfoma, fibro-
sis),
4 — Trombopoetin eksikliği,
5 — Vitamin B12, folik asit eksikliği,
II. Yıkımın artışı:
1 — Splenomegali,
2 — Hipotermik anestezi,
3 — Antikorlar (otoantikorlar, idiyopatik trombositopenik
purpura, sistemik lupus eritematozus, hemolitik anemi¬ler, lenforetiküler hastalıklar),
4 — Transfüzyon sonrası,
5 — Enfeksiyon,
6 — Kalb kapağı protezi,
7 — Dissemine intravasküler koagülasyon,
8 — Trombotik trombositopenik purpura,
9 — Aşırı kanama,
10 — Kronik böbrek yetmezliği.

Ayrıca kemoterapi, bazı analjezikler (fenasetin, antipirin, aspirin, asetaaminofen, oksifenbutazon, kodein, meperidin, kinin), antibiyotik-( penisilin, sefalotin, kloramfenikol, eritromisin, rifamisin, streptomisin, tetrasiklin, izoniyasid), sülfonamidler, psikotropik ajanlar (barbitürat , meprobomat, desimipramin) diüretikler (tiyazid, diazoksit, civalı diüretikler) hipoglisemik ajanlar (insulin, tolbutamid, klorpropamid). Antikonvülzanlar (fenitoin trimetadon, parametadon) ağır metaller ve antihistamin alınması.

KOAGULASYON

.

Protrombin Zamanı (PT)

Bu test doku faktörü ve kalsiyum eklenen plazmanın pıhtılaşma geçen süreyi ölçer.

Muayene Maddesi: 1:9 oranında sodyum sitratlı tam kan. (oda sıcaklığında 2, 4 C da 4 saatdan fazla bekletilmemeli).

Normal Değeri: Kullanılan tromboplastine göre değişir. Genellikle 11-15 saniyedir. % olarak da ifade edilir.

Uzadığı Durumlar :
1 — Karaciğer hastalıkları,
2 — K vitamini eksikliği,
3 — Dissémine intravasküler koagulasyon,
4 — Fibrinojenoliz,
5 — Amiloidoz,
6 — A hipervitaminozu,
7 — Antitrombin ve antitromboplastin artışı,
8 — Pankreas başı karsinomu,
9 — Reye sendromu,
10 — îdiyopatik miyeloid metaplazi,
11 — Dolaşan antikoagulanlarm varlığı, (Heparin ve Cumarin tü-
revlerinin alınması),
12 — Faktör II, V, VII, X'un eksikliği (normal değerinin % 40'm
altına inmesi).

Fibrinojen

Fibrinojen 3 polipeptid zincirinden oluşan bir proteindir. Trom-bin etkisiyle fibrine dönüşür ve böylece trombosit tıkacının süreklilik kazanmasını sağlayarak kanamayı durdurur.

Muayene Maddesi: Plazma (sodyum sitratlı)

Normal Değeri :
Yeni doğan : dL/25-300 mg. Erişkin : dL/200-400 mg.

Arttığı Durumlar :
1 — Multipl myeloma,
2 — Karsinomlar,
3 — Kronik böbrek yetmezliği,
4 — Gebelik,
5 — Menstruasyon,
6 — Kompanse dissémine intravasküler koagulasyon,
7 — İltihabi durumlar (romatizmal ateş, pnömoni, septisemi, tüberküloz) ,
8 — Nefrotik sendrom,
9 — Yanıklar.

Ayrıca östrojen, oral kontraseptif kullanılması. Azaldığı Durumlar :
1 — Karaciğer hastalıkları,
2 — Dissémine intravasküler koagulasyon,
3 — Herediter afibrinojenemi ve disfibrinojenemi.

Ayrıca anabolik steroid, L-asparaginaz, streptokinaz, ürokinaz ve heparin kullanılması.

Kanama Zamanı

Kanama zamanı parmak ucu, kulak memesi veya topuğun standart bir iğne ile delindikten sonra kanamanın kendiliğinden durması için geçen zamandır. Trombosit fonksiyon bozuklukları ve damar bozukluklarını ortaya çıkarmak amacıyla kullanılır. Pıhtılaşma hatalarında ise genellikle normaldir. Bu test sayesinde kapillerlerin kontraksiyonu hakkında da bilgi edinilir.

Normal Değeri: 1 - 4 dakika (Duke) ,1-9 dakika (Ivy).

Uzadığı Durumlar :
1 — Trombositopeni,
2 — von "Willebrand hastalığı,
3 — Uzun süreli antikoagulan kullanımı,
4 — Trombosit fonksiyon bozuklukları,
5 — Dissemine intravasküler koagulasyon,
6 — Kronik böbrek yetmezliği,
7 — Bazı bağ dokusu hastalıkları,
8 — Ciddi metabolik asidoz,
9 — Herediter afibrinojenemi,
10 — Safra yolları tıkanıklığı (bazı olgular),
11 — K vitamini eksikliği.
Ayrıca aspirin, karbenesilin, dekstran, dipiridamol, non - steroid antienflamatuar ilaçlar, penisilin G, streptokinaz, streptodornaz, sul-finpirazon, ürokinaz alınması.

Bu test ameliyata alınacak tüm hastalarda yapılmalıdır. Kanama zamanı von Willerbrand hastalığı ile hafif hemofilin ayırıcı tanısına yardımcıdır.

Test yapılırken yerel bir venanın delinmesi suni olarak kanama süresinin uzamasına yol açılabilir.

Pıhtılaşma Zamanı (CT)

Pıhtılaşma zamanı pıhtılaşmada rol oynayan faktörlerin bir kısmının eksikliği veya yokluğu hallerinde veya pıhtılaşmaya engel olan ilaçların kullanıldığı durumlarda uzar. CT çok hassas bir test olmadığı için intrensek pıhtılaşma sistemindeki bozuklukların ortaya çıkarılmasında tek başına yetersizdir.

Muayene Maddesi: Tam kan. Test kan alınınca hemen yapılmalıdır. Kan köpürtülmemeli, kullanılan aletler çok temiz olmalı, tüpler 37°C de tutulmalı ve antikoagulan kullanılmamalıdır. Fazla doku yaralanması ve kanın hemen şırıngaya çekilmemesi pıhtılaşma zamanının kısalmasına yol açar.

Normal Değeri:
2 -19 dakika (genellikle 9 -15 dakika)

Uzadığı Durumlar:
1 — întrensek pıhtılaşma sistemindeki hata ve eksiklikler,
2 — Hemofili,
3 — Tıkanma sarılığı,
4 — Ağır fibrinopeni.
Ayrıca karbenisilin, dikumarol, heparin, mitramisin, varfarin kullanılması.
«Heparin dozu pıhtılaşma zamanına göre ayarlanır.»
Kısaldığı Durumlar:
Oral kontraseptif kullanılması.

Trombin Zamanı (TT)

Bu test pıhtılaşmanın son kademesinin incelenmesinde kullanılır. Trombin zamanı plasmanın trombin solüsyonu eklendikten sonra pıhtılaşması için geçen süreyi gösterir. Antitrombik etkenler ve fibrin parçalanma ürünlerinin varlığı plazmin ve fibrinojen yoğunlukları bu testin sonucunu etkiler.
Muayene Maddesi:
Sodyum sitratlı vena kanı. Normal Değeri:
Kontrol 9 -13 saniye ise kontrol zamanı ± 2 saniye, Kontrol 15 - 20 saniye ise kontrol zamanı ± 5 saniye.
Uzadığı Durumlar:
1 — Fibrinojen eksikliği,
2 — Trombin veya fibrinojen inhibitörlerinin varlığı,
3 — Paraproteinemi,
4 — Disfibrinojenemi.
Ayrıca, L-asparaginaz, heparin, streptokinaz, ürokinaz kullanım

Uyarılmış Kısmi Tromboplastin Zamanı (a PTT)

Test kaolin veya diğer yüzey aktivatörü maddelerle önceden edilmiş plazmanın optimal miktardaki trombosit, lipid ve kalsiyum varlığında pıhtılaşması için geçen süreyi ölçer.

Muayene Maddesi :
Tam kan (sodyum sitratlı) plazma ayrılır ve en çok 4°C'de 1 saat dondurulmuş olarak 25 gün saklanabilir.
Normal Değeri:
31 - 39 saniye. Ancak kullanılan aktivatöre ve fosfolipide göre değişebilir.
Uzadığı Durumlar:
1 — Faktör VIII, IX, X, XI, XII'nin eksikliği,
2 — Yüksek molekül ağırlıklı kininojenin eksikliği,
3 — Prekallikrein eksikliği,
4 — Fibrinojen eksikliği,
5 — Faktör II ve V'in eksikliği veya bunların inhibitörlerinin var-
lığı,
6 — Dissemine intravasküler koagulasyon,
7 — Özgül olmayan inhibitörlerin varlığı (lupus benzeri antikoa-
gülanlar).

Kısaldığı Durumlar:
Hiperkoagulabilite.

Test kaolin, selit veya ellajik asitle uyarılabilir. Bu testin duyarlı¬mı kullanılan aktivatörlerin ve fosfolipidlerin çeşitlerine ve konsant¬rasyonlarına bağlıdır.
aPTT heparin tedavisinde yönlendirici test olarak kullanılır.
Faktörlerden birinin düzeyi normalin % 30 - 40'ı civarına düştüğü zaman aPTT normal olmayan değerler gösterir.